Sic rem processuram putas
Sic autem revera procedit
Tam simplex est.
Adhuc dubitas?
Ecce quomodo revera operemur.
Ludimus. Serio. π
Ludus iucundus est; iucunditas homines coniungit. Sed plus subest.
Dum ludunt, homines aperiunt quomodo cogitent, agant, et inter se respondeant. Ludus speculum fit: consuetudines coetus, officia tacita, auctoritates, timores, et ingenia ostendit. Rota, calculi, tali, funis, lignum, vel via ignota satis sunt ad mores veros excitandos.
Experientias ita componimus ut collegia intellegant quid eos florere sinat et quid vim eorum retineat.
Iter a conscientia ad profectum
Mutatio incipit cum homines subsistunt, rem gestam respiciunt, atque alium modum agendi temptant. Post exercitationem non solum quaerimus quis vicerit, sed:
- Animadversio: quid sub oculis nostris accidit?
- Intellectus: quid hoc de officina, collegio, villa, curia, vel contubernio docet?
- Experimentum: quid aliter tuto temptare possumus?
- Concordia: quam viam communem eligimus?
Cur ludus valeat
Faciendo discimus
Praeceptum auditum facile fugit; quod corpore, animo, et cum aliis actum est altius manet. Artifex imitatione et exercitatione artem discit; miles ordines faciendo cognoscit; orator dicendo fit orator.
Veri mores apparent
In ludo cernitur quis statim imperet, quis taceat, quis notitiam retineat, quis errorem fateatur, et quomodo incertitudo regatur. Eadem saepe in opere cotidiano latent.
Consideratio usum in doctrinam mutat
Experientia sola non sufficit. Quaestiones bene positae actionem cum causa coniungunt. Inde sodales non tantum memoriam iucundam, sed novam rationem agendi secum ferunt.
Tutus locus ad errandum
Ubi dedecus et poena absunt, curiositas crescit. Moderator limites claros ponit, voces quietas invitat, et efficit ut error materia doctrinae fiat.
Humanitas intra hierarchiam
Roma auctoritate, ordine, et dignitate abundat. Eadem tamen auctoritas veritatem comprimere potest. Ideo cum ducibus et sodalibus quaerimus quomodo imperium cum audientia, disciplina cum cura, et claritas cum humanitate coniungantur.
Seneca de servis scripsit: βServi sunt.β Immo homines. Haec sententia omnem rationem nostram tangit: ante munus, gradum, vel togam, homo est.
Ubi ludus te inveniat
Quando novissime lusisti non ut vinceres, sed ut aliquid invenires?
Subsiste. Cogita quid accidat cum curiositas imperium capit, sodales rident, temptant, et se ipsos mirantur.
Ibi profectus incipit.
Auctores antiqui ad rationem nostram pertinentes
- Cicero, De officiis, I β de societate hominum, officiis, et communi utilitate.
- Seneca, Epistulae morales, 47 β de dignitate humana intra ordinem servilem.
- Quintilianus, Institutio oratoria, I β de ludo, imitatione, et exercitatione in doctrina.
- Columella, De re rustica, I β de vilico, cura operis, et usu cotidie observando.
- Caesar, Commentarii de bello Gallico β de disciplina, consilio, et actione communi sub incertitudine.